Wandelvierdaagsen, avondvierdaagsen, wandelvakanties, Kennedymarsen
Voor het slapen in een slaapzak bij koude omstandigheden is draagcomfort doorslaggevend. Een geschikte bivakmuts voor tijdens de nachtrust heeft geen harde onderdelen, dikke naden, ritsen die kunnen drukken op het hoofd of in het gezicht. Ook een stug, ritselend windstopper-membraan slaapt niet fijn.
Lees verder over ‘Bivakmutsen voor in de slaapzak’
Er is een enorme keuze aan slaapzakken met allemaal verschillende eigenschappen. De eerste twee belangrijke criteria bij het kiezen van een slaapzak zijn:
Dit alles bepaalt voor het grootste deel het gewicht van de slaapzak. De rest van de variatie zit hem vooral in de binnen- en buitentijk.
Bij het vergelijken van slaapzakken kun je gemakkelijk verstrikt raken in het getallenspel. De (dons)slaapzakken met hoge vulkracht, een laag gewicht, een hogere vulling en een zeer goed samendrukbare kwaliteit trekken de aandacht. Een synthetische slaapzak of eentje met een donsvulling van 600 wint in geen van beide categorieën. Deze slaapzakken blinken wel uit in een lagere prijs. Waarmee het prima opties zijn voor een beginnende kampeerder, of als je met de auto op pad gaat. Of er niet zo netjes met de slaapzak wordt omgegaan, denk ook aan ongelukjes bij jonge kinderen. In het laatste geval is een synthetische slaapzak sowieso een goede keuze; deze is makkelijker te wassen.
Dons is altijd een mengsel van veren en dons. Hoe groter het aandeel dons, hoe groter het volume dat het donsmengsel bij gelijk gewicht kan aannemen. Dit wordt de vulkracht of Fillpower (FP) genoemd en uitgedrukt in CUIN.
CUIN staat voor kubieke inches per eenheid gewicht. Dons met een vulkracht van 600 CUIN of meer wordt als goed beschouwd; anders gezegd, een slaapzak van mindere kwaliteit laat je beter links liggen. 700 CUIN is van hoge kwaliteit, en 800 CUIN of meer wordt als zeer hoge kwaliteit beschouwd. Voor kwalitatieve slaapzaken wordt dons met een CUIN van 650 of meer gebruikt. De maximale waarde is 1000 CUIN.
Hoewel de meting met CUIN net als de temperatuurclassificaties gestandaardiseerd is, zijn er verschillen tussen Europa en Noord-Amerika in de manier van meten.
Een rating van 650 cuin in Europa zou ongeveer 700 CUIN zijn in Noord-Amerika. Om deze reden kunnen twee slaapzakken met dezelfde vulkrachtwaarde verschillen in hun “molligheid” of “stevigheid”.
Een tweede maat die je ziet bij slaapzakken is het vulgewicht. Dus is de hoeveelheid dons die gebruikt is als vulling. Meer dons is een dikkere en dus warmere slaapzak. LONG- of WIDE-modellen hebben een hoger vulgewicht in vergelijking met REGULAR-, SMALL- of DAMES-modellen. Dat verklaart een groot deel van de prijsverschillen.
Je kunt dus een donsslaapzak maken door er meer dons in te stoppen. Of dezelfde hoeveelheid dons, in grammen, maar met een hogere vulkracht. De slaapzak wordt dan duurder in plaats van zwaarder.
Voor een goede werking is het van belang dat het dons op zijn plaats blijft zitten. Slaapzakken kennen verschillende constructiemethodes om alles in goede banen te leiden (baffle construction).
Een eenvoudige, en dus goedkope, constructiemethode is het simpelweg aan elkaar stikken van de twee lagen van de slaapzak. Je kunt je voorstellen dat je dan allemaal koude bruggen krijgt. Bij complexere constructies staan er verticale schoten tussen de lagen. Je krijgt dan een 3D-structuur waar er nooit een naad rechtstreeks van het binnentijk naar het buitentijk gaat.
De kwaliteit en kwantiteit van het dons geven slechts beperkt aan hoe warm een slaapzak is. Een identiek model met meer vulling zal warmer zijn. Twee verschillende modellen met dezelfde vulkracht en hetzelfde vulgewicht kunnen aanzienlijk afwijken. De constructie van de kamers speelt een grote rol in het isolerende vermogen en ook de dikte van de binnen- en buitentijk speelt een rol. De genormeerde temperatuur, zie verder onder, is een veel betere indicatie.
Alle zichzelf respecterende Europese en Amerikaanse merken maken gebruik van dons volgens de RDS-standaard. Hier is het dons zo diervriendelijk mogelijk ‘verbouwd’ en ‘geoogst’. Bij veel merken is de oorsprong ook nog eens traceerbaar. Bij de ‘aziaten’ is de herkomst soms vaag.
Een goede slaapzak is van dons? Of toch niet? Veel synthetische slaapzakken zijn goedkope, dunne slaapzakken die zelfs in veel zomers te koud zijn. Laat je daardoor niet afleiden. Er zijn ook excellente slaapzakken die je tot ver onder nul warm houden.
Synthetische slaapzakken hebben ten opzichte van donzen slaapzakken het voordeel dat ze veel minder kwetsbaar zijn. Ze herstellen goed van te veel vocht of bevriezing. Daarnaast zijn ze veel voordeliger dan vergelijkbare donzen slaapzakken. Synthetisch materiaal is veel minder samen te drukken in vergelijking met dons. De slaapzakken hebben dus een veel groter volume. Daarnaast zijn kunstvezels veel zwaarder dan dons.
3D Polardown is een door Nomad ontwikkelde speciale vulling voor slaapzakken die donsvulling combineert met een synthetische vulling. Deze speciale vulling bestaat voor 70% uit dons met een hydrofobe behandeling en voor 30% uit synthetische holle vezel. Deze combinatie zorgt ervoor dat de vulling van de slaapzak zich beter verdeelt, waardoor u nooit meer bang hoeft te zijn voor koude plekken.
Om slaapzakken onderling goed te kunnen vergelijken, is er een genormeerde test, de ISO 23537-1:2022 (als opvolger van de ISO 23537-1:2018, ISO 23537-1:2016, EN 13537:2002 en EN 13537:2012), ontwikkeld.
De comforttemperatuur (Tiso com) is de laagste temperatuur waarbij een standaardvrouw onder normale omstandigheden in ontspannen houding het niet koud heeft.
De limiet temperatuur (Tiso lim) is de laagste temperatuur waarbij een gemiddelde man onder normale omstandigheden in opgetrokken houding acht uur kan slapen zonder wakker te worden van de kou.
De extreme temperatuur (Tiso ext) is de laagste temperatuur waarbij de slaapzak nog net voorkomt dat je doodvriest. Een gemiddelde vrouw zal zes uur overleven zonder onderkoeling, dus puur een kwestie van overleven. Een man zal niet een veel prettigere nacht hebben.
De norm heeft nog een vierde temperatuur, de maximale temperatuur (Tmax). Deze geeft aan vanaf welke temperatuur je je slaapzak uit zweet, maar wel al de rits open en capuchon los hebt.
De norm heeft geen betrekking op kinderslaapzakken of expeditieslaapzakken voor extreme omstandigheden met comforttemperaturen onder de 25 graden Celsius.
De Europese norm EN 13537 werd geïntroduceerd in 2002 en was de eerste gestandaardiseerde laboratoriumtest om de warmte-isolatie van slaapzakken te meten en slaapzakken onderling vergelijkbaar te maken. Onder druk van de Amerikaanse outdoorketen REI gingen vanaf 2010 ook Amerikaanse merken deze norm gebruiken. Daarom werd de norm in 2016 vertaald naar de internationale norm ISO 23537. De verschillen tussen de normen zijn kleine verfijningen in de berekeningen en afrondingen. Hierdoor zitten er kleine verschillen, van 1 à 2 graden, in de resultaten van de verschillende versies.
Bij de normering wordt gebruikgemaakt van een meetdummy, die op zijn rug op een slaapmat met een R-waarde van 4 ligt. De dummy draagt een basislaag van lang thermisch ondergoed en sokken.
Bij deze test is een standaardman 25 jaar oud; 70 kg zwaar en 1,73 m groot. En de standaardvrouw: 25 jaar oud, 60 kg zwaar en 1,60 m lang.
Deze temperaturen moet je niet als absolute waarden zien. Iedere persoon is anders, dus iedereen beleeft kou ook anders. Daarnaast spelen factoren als de tent, weeromstandigheden en het isolerend vermogen van een slaapmat ook nog een belangrijke rol.
De normering maakt slaapzakken onderling wel goed vergelijkbaar.
Vrouwen produceren per kilo lichaamsgewicht minder warmte dan mannen. Daarom hebben ze een warmere slaapzak nodig.
Daarnaast spelen factoren als leeftijd, gewicht, postuur, ervaring en conditie een rol.
Voor de beste warmtehuishouding kies je het beste een slaapzak die precies past, met zo min mogelijk loze ruimte. Je ziet dat de slaapzakken voor lage temperaturen meteen ook heel smal zijn.
De meeste modellen slaapzakken zijn te krijgen in verschillende lengtematen. Sommige hebben daar ook WIDE-versies bij. Andere merken hebben specifieke modellen die wat ruimer zijn
Nu kan een krappe slaapzak best claustrofobisch zijn of niet lekker slapen als je veel draait in de slaapzak. Kies dan een maat langer of ruimer.
De aangegeven lengtematen bij de slaapzakken zijn steeds de tot en met-lengte. Een kleinere slaapzak scheelt naast geld ook gewicht en pakvolume.
Voor veel modellen zijn specifieke vrouwenmodellen beschikbaar. Wat er anders aan is, verschilt per merk en model, maar het zijn doorgaans kortere modellen. Soms zijn ook de anatomie en de verdeling van de vulling anders. Bijvoorbeeld wat meer dons bij de voeten, omdat vrouwen sneller koude voeten hebben.
Een merk als Sea to Summit heeft modellen specifiek voor vrouwen, zoals de Spark/Flame-slaapzakken, die dan weer in een korte en lange uitvoering zijn. Voor de geadviseerde minimumtemperatuur gaan zij bij die series uit van de Tiso comfort. De Flame’s gebruiken dezelfde donskwaliteit, maar zijn steeds een tikje meer gevuld en dus iets warmer.
Ben je een grote vrouw (of kleine heer), dan kun je ook prima gebruikmaken van elkaars modellen. Houd wel rekening met verschil in adviestemperatuur, zoals verder boven beschreven.
Snel last van koude tenen? De eenvoudigste remedie is een paar sokken of donssloffen aan in de slaapzak. Of maak van een goed afsluitbare fles een kruik. Is niet genoeg? De Ice Cold en Ice Extreme slaapzakken van Grüezi hebben een geïntegreerd verwarmingselement bij de voeten.
Aangezien dons zeer sterk samen te persen is, maakt het voor de pakmaat behoorlijk uit of de slaapzak in zijn ruime opberghoes zit, in een gewone stuffsack of een compression bag. Het is helaas niet altijd duidelijk welke maat fabrikanten bedoelen.
Een onderschat onderdeel van de slaapzak is de rits.
‘Snag’ is als de rits vastloopt in de voering van de (binnen)tijk. Betere slaapzakken hebben een constructie om snag te voorkomen of in ieder geval de kans erop te verkleinen.
De rits is, naast de nek, een van de plekken waar je slaapzak gaat tochten en waar je koude plekken krijgt. Een tochtstrip langs de rits vermindert dit. Je slaapzak wordt er wel weer zwaarder en groter van.
Een lange rits is comfortabel om in en uit je slaapzak te komen. Daarom hebben winter- en expeditieslaapzakken meestal een korte rits. Sommige hebben zelfs geen rits. Hier moet je dus over de volledige lengte inschuiven. Een slaapzak met een 3/4 of volledige rits kun je openritsen en als deken gebruiken als het te warm is.
Een rits die ook vanuit het voeteinde open kan, is om dezelfde reden prettig; je kunt wat ventileren. Sommigen gebruiken dit ‘gat’ ook om met de slaapzak te lopen. De manier om je slaapzak vies, nat en defect te krijgen: niet doen dus.
De ritstrekker moet voldoende groot zijn en is bij voorkeur dubbel uitgevoerd. Eentje aan de binnenkant en eentje aan de buitenkant. Je moet de trekker goed kunnen bereiken. Zeker bij een (krappe) winterslaapzak die je tot voorbij de nek hebt dichtgeritst, wil je niet dat een ieniemienie-trekker ergens aan de buitenkant zit. En dan ook nog eens vastloopt.
Veel slaapzakken zijn te krijgen met de rits links of rechts. De meeste linkshandigen vinden een rits aan de rechterkant prettiger. Slaapzakken met tegengestelde ritsen kun je vaak aan elkaar koppelen tot een duoslaapzak.
Gebruik je de slaapzak vooral in hutten of langs een Camino waar je vooral in gemeenschappelijke slaapzalen slaapt? Dan kan een zakje in de slaapzak voor waardevolle dingen handig zijn. Of om je telefoon wat warmer te houden als het wat kouder is. Al ben ik zelf te bang om er dan ongelukkig op te gaan liggen.
Onderstaande lijst toont slaapzakken voor temperaturen tussen de 0 en +10 graden Celsius. Allround 3-seizoenen slaapzakken voor buitenavonturen, zolang het niet vriest of hoogzomer is. Let op: het overzicht combineert de comfort- en limittemperatuur. Slaapzakken kunnen dus met de limiet temperatuur binnen het bereik vallen, maar met de comforttemperatuur (vrouwen) er buiten.
Wil je alle slaapzakken op een rijtje, dan staan die op deze pagina. Die is wel vrij groot.
Maximale lengte voor de persoon. Een mummy-slaapzak met capuchon is doorgaans 30-40 centimeter langer.
Waar de fabrikant aangeeft dat de temperaturen gemeten zijn volgens EN 13537 / ISO 23537, staan er maximaal vier temperaturen: de boven-, comfort-, limiet- en extreemtemperatuur.
Soms geven fabrikanten nog een niet verder gespecificeerde ervarings temperatuur op. Deze staat vermeld als ‘Geschikt tot’. Ook als niet duidelijk is of de slaapzak getest is volgens een norm, staat de temperatuur vermeld als ‘Geschikt tot’