Veel fietsers zijn bekend met de Velominati-regel #12: het optimale aantal fietsen om te bezitten is N+1, waarbij N het huidige aantal is. En waar de beginnende kampeerder meestal genoeg heeft aan een drieseizoenenslaapzak, zul je zien dat afhankelijk van de omstandigheden waaronder je kampeert een grotere selectie noodzakelijk is.
Deze slaapzakken heb je nodig
1 – een 3-seizoensslaapzak
Dit is de basis die eigenlijk iedereen nodig heeft. Voorjaar, herfst en wisselvallige West-Europese zomers. Ga uit van een slaapzak die geschikt is voor temperaturen tot 0°C. Dat lijkt laag, maar bedenk dat in de meivakantie, die grotendeels in april is, nog regelmatig nachtvorst voorkomt. In de tent is het willeswaar warmer, maar toch. In de zomer rits je de slaapzak open en gebruik je hem meer als deken. Deze slaapzak heeft dan ook een rits die minimaal driekwart open gaat. Kies een lekker ruime slaapzak; die is wat koeler, maar voorkomt dat je de eerste nacht buiten een claustrofobische paniekaanval oplevert.
2 – een zomerslaapzak
Voor als de temperaturen ver boven het nulpunt blijven. Je komt dan uit bij een slaapzak of quilt die geschikt is voor +10°C en warmer. In een zinderende zomer als die van 2026 heb je aan een nog dunnere slaapzak genoeg, maar dan heb je geen reserves meer. Deze slaapzak kun je lekker ruim kiezen.
3 – huttenslaapzak
Bovenstaande zomerslaapzak voldoet vaak ook als huttenslaapzak of als je een camino gaat lopen en in pelgrimsherbergen (albergues/refugio’s) gaat overnachten. Een alternatief voor een complete slaapzak is een fleece-lakenzak, afhankelijk van het seizoen
4 – een winterslaapzak
Voor kamperen bij nachtvorst heb je een slaapzak tot temperaturen van -10°C nodig. Geschikt voor de meeste Nederlandse winters Hiermee kun je in de zomer ook het hooggebergte in. Kies deze slaapzak zo klein mogelijk. Het extra gewicht is zonde en overtollige ruimte betekent warmteverlies
5 – een expeditieslaapzak
Ga je onder echt extreme omstandigheden kamperen, dan heb je een nog warmere slaapzak nodig. Hoe warm het is, hangt af van je bestemming en de omstandigheden. Mocht je daar aan toe zijn, dan heb je waarschijnlijk genoeg ervaring of begeleiding om hier een goed voorstel voor te doen. Ook deze slaapzak kies je zo klein mogelijk.
6 – een budgetslaapzak
Een oud of goedkoop exemplaar dat je meeneemt naar festivals of meeneemt voor een logeerpartij.
7 – die ene oude
Waar je om nostalgische redenen geen afscheid van genomen hebt.
Geschikte temperatuur
Bij bovenstaande drie-seizoenen-, zomer- en winterslaapzakken is steeds een tussenstap van 10 graden Celsius genomen. Een stap van 6 graden zou ook prima kunnen. Binnen een model slaapzak zie je vaak tussenstappen tussen de 5 en 10 graden Celsius of 10-12 graden Fahrenheit.
Bij elke moderne slaapzak worden een aantal temperaturen gegeven. Eentje daarvan is de limiet temperatuur. Dat is de temperatuur waar een man in opgerolde houding het net niet koud heeft. En de comforttemperatuur, dat is de temperatuur waarbij een vrouw comfortabel slaapt. Het gaat hier om de omgevingstemperatuur, dus in de tent.
De temperaturen worden onder genormeerde omstandigheden in een laboratorium bepaald. Op basis van een ‘standaard’ vrouw en man in de vorm van een dummy. Stil liggend op de rug met thermokleding en sokken en op een slaapmat met een hoge R-waarde van 4.
Dit maakt dat slaapzakken onderling goed te vergelijken zijn. Een slaapzak met een comforttemperatuur van +10 graden is een stuk warmer dan eentje van +5 graden. In absolute zin zegt het echter veel minder. Ben je een woelende zijslaper op een zomerslaapmat, die de capuchon het liefst losjes om het hoofd heeft of zelfs met de armen buiten de slaapzak ligt? Dan is bij een temperatuur van +10°C in de tent een slaapzak met een comforttemperatuur van +5°C waarschijnlijk te koud en eentje van 0°C ook.
Richttemperatuur bepalen
Eigenlijk kom je pas achter een geschikte temperatuur voor je slaapzak door uit te proberen. Daarom is je eerste slaapzak ook een slaapzak met een comforttemperatuur van rond de 0°C.
Er zijn een aantal vuistregels, maar zaken als stofwisseling, leeftijd, uitputting en energievoorraad bepalen ook in hoeverre je de grenzen van een slaapzak kunt opzoeken. Ook een te grote slaapzak is kouder.
Ga zowel als man als vrouw uit van de verwachte minimumtemperaturen:
- Ben je een vrouw of heb je het snel koud: -5 graden
- Ben je wat ouder: -5 graden
- Snel warm +5 graden
- Slaap je in korte slaapkleding en zonder sokken: 5 graden
Zo kom je uit bij een temperatuur die je kunt vergelijken met de comforttemperatuur van een slaapzak. Bij de meeste slaapzakken staat echter de, vaak omlaag afgeronde, limiettemperatuur in de naam.
Er zijn ook weer slaapzakken met juist de comforttemperatuur in de naam, zoals de damesmodellen van Therm-a-Rest of de Makalu van Decathlon. Er is een kleine trend om de eerlijkere comforttemperatuur in de naam te zetten en de temperaturen daar minder sterk af te ronden.
Wil je de limiettemperatuur als uitgangspunt gebruiken, trek dan nog eens 6 graden af van de gevonden temperatuur om eenvoudig met de limiettemperatuur te kunnen vergelijken.
Bij veel slaapzakken zie je ook de extreme temperatuur staan. Negeer deze! Dit is de ondergrens waarbij je een nacht in de slaapzak waarschijnlijk(!) overleeft, maar de volgende ochtend wel met onderkoelingsverschijnselen gered moet worden.
De rol van je slaapmat
Een slaapzak isoleert niet op de plek waar je erop ligt, omdat de vulling daar wordt platgedrukt. Kou uit de grond trekt direct door de slaapzak heen. Een koude nacht terwijl je slaapzak wel voldoet aan de temperatuur, dan is de oorzaak vaak bij de slaapmat te zoeken. Een hele warme slaapzak op een dunne, niet-geïsoleerde mat werkt niet. Let bij je slaapmat op de R-waarde (isolatiewaarde).
- Voor de zomer voldoet een R-waarde van 2 tot 3.
- Komen daar voorjaar en herfst bij, dan heb je een R-waarde tussen 3 en 4 nodig.
- en voor winterkamperen 4.5 of hoger.
Een ander probleem is een slaapmat die te smal is. Je armen hangen dan naast de slaapmat of je been steekt uit als je op je zij slaapt. Daarnaast zijn er slaapmatten zoals de Nemo Eclipse waar de buitenste banen niet geïsoleerd zijn. Een brede slaapmat (Wide) is een stuk warmer en comfortabeler.
In de tent
In de tent is het meestal een paar graden warmer dan erbuiten. Je hebt dus enige marge ten opzichte van de verwachte minimumtemperaturen. Hierbij maakt het soort tent ook nog eens uit. Een luchtige zomertent met een binnentent van mesh is minder warm dan een wintertent, waar de buitentent tot op de grond loopt en de binnentent uit gesloten stof bestaat. Ook een winderige locatie of een koude, natte ondergrond maken verschil.
Temperatuur oprekken
Te warm
Wat koeler slapen in een (te) warme slaapzak is vrij eenvoudig, je hoeft hier niets extra’s voor mee te nemen. Slaapshirt uit, voeteneind open en been eruit, slaapzak helemaal open en als deken gebruiken.
Te koud
Om het warmer te hebben in een te koude slaapzak heb je wel uitrusting nodig die je maar net bij je moet hebben. Word je onderweg verrast door koudere nachten, dan is extra kleding aandoen meestal de enige optie die je hebt. Als je van tevoren al kunt plannen, dan zijn er meer mogelijkheden:
- lange thermokleding, sokken en muts
- gebruik een thermische lakenzak.
- heb je een zomerslaapzak die je helemaal kunt openvouwen? Neem die dan mee als deken
- gebruik een slaapmat met een hogere R-waarde of een extra schuimmat.
Slaapzakken opbergen
De in de inleiding aangehaalde Velominati-regel kent twee grenzen: N = S – 1, waarbij S het aantal fietsen is dat leidt tot een echtscheiding. En N = P, waarbij P de maximale capaciteit is van je schuur. Ook de kastruimte in huis kent een maximum en zeker slaapzakken voor lage temperaturen nemen aardig wat ruimte in beslag.
Weersta de verleiding om de slaapzak in de compressiehoes te stoppen en zo klein mogelijk samen te persen. Als de vulling maandenlang klem zit, verliezen de vezels of donsveren hun veerkracht en zetten ze niet meer goed uit als je de slaapzak uitpakt. Daarnaast heeft eventueel vocht in de slaapzak geen kans op ontsnappen. Dit leidt tot schimmel, nare geurtjes en bij dons tot het samenklitten van de veertjes.
Bewaar je slaapzak in een droge ruimte. Bewaar je slaapzak niet op een vochtige plek of op een plek met grote temperatuurschommelingen, zoals de zolder, in de garage of in een kelder. De beste manier om slaapzakken te bewaren is ophangen of neerleggen. zonder dat ze samengedrukt worden. Als dat niet haalbaar is, dan kan de slaapzak ook bewaard worden in een ruime opbergtas van mesh of ander ademend materiaal. Die wordt meestal meegeleverd. Een kussensloop werkt eventueel ook prima.